جوان ـ ازدواج ـ خانواده ـ تربیت

راهنمایی در مورد زندگی جوانان،ازدواج و زندگی خانوادگی از نگاه دینی و کارشناسی

پرسش و پاسخ خانواده

* شوهر من سهم ارث قابل توجهي داشته و دو منزل تهيه كرده است. در يكي سكونت داريم و يكي را اجاره داده و از كراية آن هزينه‌هاي زندگي تأمين مي‌شود. به همين خاطر مدام در خانه است و دنبال كاري نمي‌رود. احساس مي‌كنم اين وضعيت مشكلاتي را ببار خواهد آورد. نظر شما چيست و من چكار بايد بكنم؟

داشتن چنين ثروتي لطفي است از طرف خدا كه بايد شكر آن را بجا آوريد و قدر آن را بدانيد.

اما داشتن كار و شغل براي يك مرد علاوه بر اينكه ممرّ درآمد است امتيازات ديگري دارد كه متأسفانه همسر شما خود را از آنها محروم كرده است.

از طرفي هم حضور بيش از حد يك مرد در منزل كم‌كم زمينه‌ساز مشكلاتي مي‌شود. توصيه مي‌شود ضمن احترام به همسرتان با يك گفتگوي دوستانه او را از منافع كار و تلاش و پيشرفت و ضررهاي بيكاري آگاه كرده و با استفاده از اهرم‌هاي عاطفي او را به كار و كسب درآمد تشويق نماييد.

* در كتاب‌هاي مختلف نكاتي در مورد روان‌شناسي زنان خوانده‌ام. شوهر من اصلاً توجهي به اين موارد ندارد و باعث رنجش من مي‌شود. چگونه بايد با او رفتار كنم؟

ويژگي‌هاي متفاوت زن و مرد در ابعاد مختلف بسيار قابل توجّه است اما متأسفانه افراد كمي به اين تفاوت‌ها توجه دارند. شما اگر در اين زمينه مطالعة جامعي داشته‌ايد بايد خود را يك استثناء بدانيد و تقصير زيادي را به شوهرتان متوجه ندانيد. هر چند تشويق ايشان به مطالعه و شناخت اين ظرافت‌ها كار لازم و مؤثري است كه از راه‌هاي مناسب بايد اقدام نماييد.

نكتة قابل ذكر در اينجا اين است كه آيا خود شما ويژگي‌هاي مردان را در بُعد جسمي، رواني، اخلاقي، اجتماعي و... به خوبي مي‌شناسيد و به آنها توجه مي‌كنيد يا نه؟ توصيه مي‌شود در اين زمينه مطالعة كافي داشته باشيد و كار را از خود آغاز كنيد يعني با شوهرتان با بهترين شيوه‌ها و با ملاحظه اصول علمي روان‌شناختي برخورد كنيد تا كم‌كم او تشويق به مقابله به مثل شود.

* براي رسيدن به تفاهم در زندگي مشترك نقش زن‌ها چيست و چه مواردي را بايد مراعات كنند؟

موضوع تفاهم در زندگي زناشويي موضوعي مهم و در عين حال داراي دامنة گسترده‌اي است كه ناچار به برخي از اصول اساسي آن فهرست‌وار اشاره مي‌شود.

1) رسيدن به تفاهم در يك ازدواج مناسب قابل دستيابي است. انتخاب همسر متناسب و طيّ مراحل مختلف خواستگاري و ازدواج به نحو صحيح در آن بسيار مهم است.

2) حاكميت ارزش‌هاي معنوي و اعتقاد به مباني ديني و عمل بر اساس وظايف شرعي و رعايت تقوا شرط ديگري براي تفاهم و داشتن زندگي خوب است.

3) عدالت‌محوري و دوري از ديدگاه‌هاي تبعيض‌آميز و برتري‌طلبانه و احترام به حقوق متقابل ضرورت اجتناب‌ناپذير براي تفاهم است.

4) پافشاري بر اصول اساسي و در مقابل صرف‌نظر از امور پيش پا افتاده و گذشت و مدارا را بايد از لوازم بسيار اساسي تفاهم در زندگي به حساب آورد.

5) توجه به ويژگي‌هاي روحي و رواني و شخصيتي طرف مقابل و در نظر گرفتن حساسيت‌ها در رسيدن به تفاهم بسيار اثرگذار است.

6) احترام به جايگاه فرد در خانواده ـ جايگاه سرپرستي مردان ـ براي خانم‌ها يك ضرورت است.

7) تحمّل سختي‌ها و تنگناها و صبر در مقابل مشكلات و دادن فرصت براي مقابله با مشكلات به همسر اصل انكار ناپذير براي تفاهم است.

8) پرهيز از مقايسه شوهر با ديگران و بزرگ دانستن ويژگي‌هاي مثبت و در مقابل ناچيز دانستن نقاط ضعف او را هم نبايد فراموش كرد.

9) تقيّد به انجام وظايف از سوي يك زن ضامن جلب رضايت شوهر و زمينه‌ساز تفاهم بيشتر خواهد بود.

10) آشنايي با مهارت‌هاي گوناگون و بهره‌گيري از مطالعه و راهنمايي مشاورين هم از راه‌هاي نيل به هدف ارزشمند و مهمّ تفاهم مي‌باشد.

همانطور كه گفته شد تفاهم از جايگاه ويژه‌اي در خانواده برخوردار است كه بايد در مورد آن مفصل‌تر به مطالعه و تحقيق و گفتگو پرداخته شود.

* اگر ممكن است در مورد مدارا و سازگاري در زندگي مشترك و حدود معقول آن توضيح دهيد.

در ارتباط‌هاي اجتماعي و به ويژه در محيط خانواده همواره مسائلي پيش مي‌آيد كه مي‌تواند زمينه‌ساز اختلاف اعضاء خانواده و به خصوص زوجين باشد.

بايد توجه داشت كه هر فرد اصول اساسي خاصي براي خود و زندگيش دارد كه سزاوار نيست ديگران او را وادار به صرف‌نظر از آنها كنند.

اما فراتر از اين اصول، مسائل پيش پا افتاده و خواسته‌هايي نيز در زندگي وجود دارد كه بود و نبودش تأثير چنداني بر زندگي و سرنوشت افراد ندارد. توصية كلي چشم‌پوشي از اين خواسته‌هاي كم اهميت و عدم سخت‌گيري در مطالبة آنهاست تا زمينة تنش و اختلاف به حداقل برسد و فرصت زندگي صرف اهداف متعالي و ارزشمند شود.

اين گذشت داوطلبانه و همراه با كرامت و بزرگواري همان اصل مداراست كه سفارش اولياء الهي و شيوة انسان‌هاي بزرگ است.

* آيا قهر كردن شيوة مناسبي براي اعتراض به همسر است؟

قهر كردن را عمدتاً بايد در ويژگي‌هاي شخصيتي فرد ريشه‌يابي كرد. در بعضي افراد نيز فقدان مهارت‌هاي اجتماعي و آشنا نبودن به شيوه‌هاي بيان ديدگاه‌ها باعث قهر مي‌شود.

بهرحال در روابط زناشويي قهر كردن يكي از ناصحيح‌‌ترين شيوه‌ها براي رسيدن به هدف يا ابراز اعتراض مي‌باشد.

بهتر است هر كس ضمن تعديل انتظارات و تغيير در نگرش خود به زندگي موارد ناخشنودي و عدم رضايت يا اعتراض و انتقاد خود را با بياني رسا و در فضايي مناسب به گفتگو گذارده و به نتايج دلخواه نائل شود.

حتي در صورت عدم موفقيت در اين راه باز هم بايد دانست كه شيوة قهر و آشتي جزو بي‌اثرترين روش‌هاست كه به هيچ هدفي منتهي نخواهد شد و بهتر است زوج‌هاي جوان با شيوه‌هاي اثرگذارتر مشكلات خود را حل كنند.

* همسر من مدام صحبت از حق و حقوق در خانواده دارد ولي من اعتقادم به دوستي و صميميت است. نظر شما چيست؟

ازدواج در درجة نخست يك پيمان و عهد دوجانبه است. بر اساس مقررات ديني و قوانين مدني هر يك از زن و شوهر وظايف و حقوقي دارند كه با توجه به آنها همسري يكديگر را پذيرفته و زن و شوهر مي‌شوند و هر يك موظف خواهد بود حقوق طرف مقابل را رعايت نمايد.

از نظر اسلام روح حاكم بر زندگي مشترك رعايت حقوق ديگري و حتّي توجه بيش از حق به او است. در عين حالي كه فرد حاضر باشد از حقوق خود صرف‌نظر نمايد.

چنانچه زن و شوهر هر دو به اين قاعده عمل نمايند ضمن گذشت و فداكاري و ابراز محبت به طرف مقابل تمام تلاش خود را براي اداء حقوق همسر خود متمركز خواهند نمود در اين صورت زمينة اختلاف و درگيري به شدت كاهش خواهد يافت.

رعايت حقوق نه تنها مغايرتي با دوستي و صميميت ندارد بلكه به طور طبيعي انسان كسي را كه دوست دارد بيشتر مورد توجه قرار خواهد داد.

بنابراين در زندگي مشترك هم حقوق مطرح است و هم دوستي و صميميّت و به هيچ وجه درست نيست كه كسي بخواهد به بهانة دوستي و محبت و عشق حق طرف ديگر را تضييع نمايد.

* اگر رياست خانواده به عهدة زن سپرده شود چه اشكالي پيش خواهد آمد؟

1) بايد توجه داشت كه در خانواده بحث رياست و حاكميت مطرح نيست بلكه سرپرسي و مسئوليت مطرح است.

2) داشتن مسئوليت سرپرستي بخودي خود هيچ مزيّت و افتخاري ندارد تا كساني بر سر آن دعوا كنند و براي بدست آوردن آن مسابقه دهند.

3) مسئوليت ادارة زندگي مشترك و تصميم‌گيري در مورد مسائل مهم خانواده ويژگي‌هايي را مي‌طلبد كه به طور طبيعي در مردها يافت مي‌شود. هر چند ممكن است زن‌ها هم تا حدودي از آن برخوردار باشند.

4) سرپرستي خانواده گاه اقدام‌هاي خاص را مي‌طلبد و ممكن است تبعاتي داشته باشد كه تحملش براي خانم‌ها بسيار مشكل باشد.

5) در برابر حق سرپرستي مرد بر خانواده، مسئوليت مديريت داخلي منزل و تربيت فرزندان و نيز نقش حمايت‌گري عاطفي مرد از سوي زن به عهدة زنان نهاده شده كه از همة مقام‌ها و مسئوليت‌ها ارزشمندتر مي‌باشد.

با توجه به موارد فوق و نكات ديگري كه مجال ذكر آنها نيست به نظر مي‌رسد كه سپردن مسئوليت امور خانواده به زن علاوه بر اينكه مغاير با توانمندي‌هاي عمومي زنان مي‌باشد آنان را در عمل با مشكلات زيادي مواجه كرده و از همه مهم‌تر مزاحم انجام رسالت خطير ادارة عاطفي خانواده و تربيت فرزندان مي‌باشد.

بررسي مواردي كه سرپرستي خانواده، در زمان حيات يا بعد از فقدان مرد به زنان سپرده شده حاكي از بروز مشكلات مختلف براي زنان و اعضاء خانواده‌هاست.

* به خاطر درآمد كم شوهرم، زندگي ما دچار مشكلاتي شده است. بگو مگو زياد داريم و حالت پرخاشگري پيدا كرده است. لطفاً مرا راهنمايي كنيد.

بخش مهمي از اختلافات خانوادگي به مسائل اقتصادي برمي‌گردد. همانطور كه درآمد كم موجب تنش و بروز مشكلات مي‌شود درآمدهاي زياد و بادآورده و ثروت‌هايي كه به طور ناگهاني نصيب افراد مي‌شود نيز مي‌تواند در بروز مشكلات مؤثر باشد.

سحرخيزي، دعا، توسل به معصومين، دوري از گناه، نماز شب، قرائت بعضي از سوره‌هاي قرآن مثل سورة واقعه، صلة ارحام، خوشرويي و رفتار خوب با مردم و خيرخواهي براي آنان و... مواردي است كه در افزايش رزق تأثير معنوي دارد.

كار و تلاش بيشتر در صورت امكان انتخاب شغلي كه درآمد بهتري دارد و سرمايه‌گذاري‌هاي سودآور حلال مي‌تواند خانوادة شما را در افزايش درآمد كمك كند.

پايين‌تر آوردن هزينه‌هاي زندگي و اسراف و زياده‌روي نكردن در مصرف نيز راه ديگري براي تنظيم امور اقتصادي خانواده است.

بايد توجه داشته باشيد روح قناعت و رضايت به وضعيت اقتصادي متوسط و مناعت طبع و چشم و هم‌چشمي نكردن زمينه‌هاي رواني براي يك زندگي خوب را حتي با وجود تنگناها فراهم مي‌نمايد.

به طور طبيعي مرداني كه از درآمد زياد برخوردار نيستند و با گله‌مندي خانواده مواجهند ممكن است رفتارهاي ناسازگارانه داشته باشند و پرخاشگري كنند كه متأسفانه عواقب خوبي هم ندارد و ممكن است موجب بروز رفتارهاي هنجارشكنانه اعضاء خانواده و ايجاد مشكلات حاد شود.

توصيه آن است كه با همدلي و تحمل مشكلات و تلاش بيشتر و توجه به رزاقيّت الهي كانون گرم زندگي خانوادگي را حفظ و با همكاري يكديگر و كمك فرزندان به جنگ مشكلات برويد. حمايت عاطفي شما از شوهرتان روحية مضاعفي را براي كار و تلاش بيشتر در او ايجاد خواهد كرد.

به توانمندي‌ها و ويژگي‌هاي مثبت خود و شوهر و فرزندان‌تان بيشتر توجه كنيد و نگذاريد ضعف مالي عزت نفس شما را تحت‌الشعاع قرار دهد. يادتان باشد بسياري از كساني كه وضعيت اقتصادي خوبي دارند با دو مسأله مواجهند يكي داشتن مشكلات طاقت‌فرسا و گاه لاينحل و دوم نداشتن بسياري از امتيازاتي كه امثال شما دارند.

* همسر من در تمام كارهاي من دخالت مي‌كند، نظر مي‌دهد و دوست دارد من نظر او را عمل كنم. وقتي دليل كارش را مي‌پرسم مي‌گويد زن و شوهر بايد همدلي داشته باشند. اما خودش هر كار مي‌خواهد مي‌كند و مي‌گويد زن شخصيت مستقل دارد. چه كنم؟

واقعيت آن است كه اگر شخصي در طولاني مدت و در همة ابعاد زندگي چنين ديدگاهي داشته باشد گرفتار بيماري اخلاقي و روحي است. مشكلات شخصيتي و غرور و خودبرتربيني مي‌تواند جزو خصوصيات چنين كسي شمرده شود كه درمان هر يك از آنها شيوه‌هاي خاص خود را دارد.

از طرفي بايد دانست در خانوادة سالم نقش‌ها بين زن و مرد تقسيم شده و هر يك اختيارات و مسئوليت‌هاي خاص خود را دارند و نبايد پا را از حريم خود فراتر گذارده و به حقوق و اختيارات ديگري تعدّي نمايند. احترام به جايگاه ديگران نشانة رشد شخصيت مي‌باشد.

مشورت گرفتن و درخواست همدلي از ديگران وقتي خوب است كه داوطلبانه صورت گيرد ولي اجبار ديگران به اين كار چندان توجيهي ندارد. همسر شما نياز جدّي به مطالعه و مشاوره دارد. شايسته است از هر راهي كه ممكن مي‌دانيد او را قانع كنيد تا مشاوره داشته باشد و خصوصيات منفي خود را هر چه زودتر اصلاح كند.

* من و همسرم در ابتداي ازدواج قرار گذاشتيم در موارد اختلاف فقط تابع احكام دين باشيم اما همسرم به اين عهد خود عمل نمي‌كند. با چنين فرد چگونه بايد برخورد كرد؟

همسر شما بايد توجه داشته باشد كه يكي از ويژگي‌هاي انسان‌هاي بزرگ وفاداري نسبت به پيمان‌هاست و وفاي به عهد از نگاه ديني امري واجب شمرده شده است. گاه ممكن است با تقويت انگيزه‌هاي مادي يا اهميت دادن به اموري مثل قضاوت ديگران توجه به وظايف شرعي كمرنگ‌تر شود.

به نظر مي‌رسد آگاهي بخشي در زمينه آثار زندگي منطبق با تقوي و ديانت و نيز تقويت انگيزه‌هاي ديني با شيوه‌هاي عاطفي و نصيحت و يادآوري و از همه مهم‌تر عمل خود شما به وظايف ديني و توجه به زندگي افراد متديّن بتواند شما را در رسيدن به خواسته‌اتان كمك كند.

توجه داشته باشيد دين اسلام هيچگونه سختي براي افراد ايجاد نمي‌كند و آنچه به عنوان احكام دشوار دين مطرح است محدوديت‌هايي است كه انسان را از خطرات و مشكلات مهم‌تر و بزرگ‌تر حفظ خواهد كن.

بهتر است رهنمودهاي ديني را كه مربوط به شادي‌ها، تفريح‌ها، ارتباطات اجتماعي، بهره‌مندي از نعمت‌هاي دنيوي و... است را بيشتر را در معرض توجه همسرتان قرار دهيد.

* با همسري كه مدام نقاط قوت ديگران را به رخ من مي‌كشد و كمبودهاي مرا مطرح مي‌نمايد و باعث رنجش من مي‌شود. چگونه بايد رفتار كنم؟

خداوند متعال تمام بندگان خود را داراي ويژگي‌هاي مثبت زيادي خلق كرده است و البته هيچ كس در اوج كمال نيست و بهرحال نقاط ضعف در همه هست.

به همسر شما چند توصيه داريم:

1) در برگه‌هاي مجزّا نقاط قوت و نقاط ضعف شما را فهرست كند.

2) هرگاه زندگي ديگران نظر او را جلب كرد عيوب و كمبودهاي آنان را روي كاغذ فهرست‌وار بنويسد.

3) نقاط قوت و ضعف خود را نيز فهرست كند.

اگر تهية اين فهرست‌ها با دقت و بودن تعصب انجام شود و ديگران هم او را در ديدن نقاط قوت و توانمندي‌ها و محاسن شما كمك كنند به تغيير نگرش در او منجر خواهد شد.

ايشان بايد بدانند از بين تمام انسان‌ها همسري شما را برگزيده و اگر شما در مرحلة ازدواج او را فريب نداده باشيد ـ كه حتماً همين‌طور است ـ تقصيري متوجه شما نيست و او بايد به اين انتخاب خود احترام بگذارد و با برجسته كردن خوبي‌ها و امتيازات شخصيتي و رفتاري شما خيال خود را راحت و با آرامش به تحكيم مودت و محبت و ساختن زندگي سعادتمندانه بپردازد.

شما هم هرگز نبايد در رفتار خوب با او خسته شويد. اگر محبت و حسن سلوك خود را با او ادامه دهيد حتماً تأثير خوبي در ديدگاه و رفتار او ايجاد خواهيد كرد.

با استفاده از روش‌هاي مناسب سعي كنيد محبت خود را در دل او افزايش دهيد و توجه داشته باشيد زمينة چشم و هم‌چشمي و مقايسه و ميل به دارا بودن تمام خوبي‌ها در خانم‌ها قو‌ي‌تر از مردان است كه البته آنها بايد اين ميل دروني را عاقلانه مديريت نمايند.

* چرا بين حدود اختيارات زن و شوهر اين قدر تفاوت وجود دارد؟ مگر زندگي خانوادگي با مشاركت و زحمت هر دوي آنها شكل نمي‌گيرد؟

زندگي زناشويي مستلزم تلاش مستمر زن و شوهر است و ادارة زندگي مشترك ايجاب مي‌كند هر يك از زن و شوهر وظايف و مسئوليت‌هايي را به عهده بگيرند. بديهي است بهترين روش براي پيشبرد زندگي در جهت اهداف متعالي روشي است مبتني بر تقسيم وظايف و شفاف بودن حدود اختيارات هر فرد.

چنانچه اختيارات گسترده به كسي داده شود كه هيچگونه مسئوليتي به عهده ندارد و در مقابل دامنة اختيارات فرد مسئول را تنگ نمايند كاري غير عقلاني و تبعيضي ناروا خواهد بود.

اگر حدود مسئوليت‌ها و وظايف محوّل شده به مرد در خانواده در نظر گرفته شود مشخص خواهد شد كه او يا هر كسي كه مشابه آن وظايف را به عهده دارد براي انجام وظايف خود نيازمند داشتن اختياراتي است و بدون آن اختيارات از عهدة انجام رسالت خويش بر نخواهد آمد.

بنابراين هر چند زندگي مشترك با مشاركت و تلاش زن و شوهر شكل گرفته و پا برجا مانده و پوياتر خواهد شد اما حدود وظايف و اختيارات زن و مرد در يك تقسيم وظيفه مبتني بر واقعيات مربوط به توانمندي هر يك از آنان با يكديگر متفاوت مي‌باشد و زن هم به تناسب وظايف خود اختياراتي دارد كه در محل خود قابل بحث و بررسي است.

* خانم من خيلي دم‌دمي‌مزاج است و با هر كه مي‌‌نشيند رنگ و بوي فكر و حرف او را مي‌گيرد و هر روز خواسته‌هاي متناقض از من دارد. گاهي مذهبي است. گاهي خيلي مادي و تجمّل‌گرا، گاهي عاشق و گاهي متنفّر. به نظر شما من چكار كنم؟

با اين ويژگي‌هايي كه نوشته‌ايد همسر شما نياز به مشاورة روان‌شناسي دارد. ايشان را براي مراجعه به يك مركز معتبر متقاعد كنيد و تا رسيدن به نتيجة مطلوب با هماهنگي مشاور ايشان با او رفتار مناسب داشته باشيد.

+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم فروردین 1389ساعت 10:53  توسط حجت بحری  |